تحقیق
وجود برخی مشکلات و کاستیها در نظام قانونگذاری ایران مانند تورم تقنینی، تصویب قوانین غیر ضرور، محدودیتهای مجلس شورای اسلامی در وضع قوانین، ناکارآمدی برخی مصوبات مجلس، وضع قوانین و مصوبات بعضاً ناسازگار، ابهام و اجمال وغیرحقوقی بودن قوانین، عمر کوتاه قوانین، عدم انسجام تشکیلاتی مجلس شورای اسلامی و نظام نامناسب اطّلاع رسانی و ارتباطی میان نمایندگان، انجام چنین پژوهش ومطالعهای را لازم دانستم، درجهت پاسخگویی به سوالات رساله، باید به عنوان نمونه به نحوه شکلگیری قانونگذاری در چند کشور مورد نظر، وظایف و اختیارات مجالس قانونگذاری درفرایند قانونگذاری پرداخت. باتوجّه به وجود مشکلات و مسائل پیش گفته به طور کلی ناکارآمدی مجلس شورای اسلامی را میتوان ناشی از عوامل متعددی دانست که برخی از آنها جنبه نظری و فلسفی دارند و بعضی جنبه تاریخی – اجتماعی و رفتاری و برخی ناشی از عوامل ساختاری و تشکیلاتی و درونی مجلس است، برخی ازاین موانع به عنوان نمونه به جایگاه مجلس شورای اسلامی در میان سایر ارکان نظام جمهوری اسلامی باز میگردد که در این میان ارتباط و تأثیرات سایر ارکان نظام بر مجلس شورای اسلامی مانند رهبری، شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، ریاست جمهوری، هیأت دولت و شوراهای عالی کشوری و حکومتی قابل توجه هستند، طبیعی است که چنین وضعیتی برکارکرد ومطلوبیت عملکردی مجلس تأثیر به سزایی دارد بدین لحاظ ریشهها و علل موضوع را از جنبه حقوقی و ساختاری میتوان به شیوه توزیع قدرت، مسئولیت، اختیارات، صلاحیتها و به طور کلی تأثیر و تأثر قوا و نهادهای حکومتی بر یکدیگر نسبت داد.
2- هدف و اهمیت موضوع تحقیق
اهمیت موضوع تحقیق از لحاظ محور مطالعه تطبیقی از این رساله بررسی قوانین اساسی و آییننامههای داخلی مجالس قانونگذاری و سایر منابع مطالعاتی به منظور به دست آوردن ضوابطیو اصولی است که موجب توانا ساختن مجالسقانونگذاری کشورها برای رفع موانع و مشکلات قانونگذاری وحل وفصل مطلوب اختلافات اجتماعی وسیاسی و همچنین وضع قوانینی است که بتواند اهداف مطرح در قوانین اساسی آنها را تأمین کرده و سیاستها وبرنامههای کلان حکومتی را تضمین کند تحقق چنین اهدافی مستلزم مطالعه و بررسی عوامل و متغیرهای موثر نظری، تاریخی، اجتماعی، ساختاریوسیاسی ازیک سو وعوامل و متغیرهای درون ساختی وتشکیلاتی مجالس، رفتارهای سیاسی و مجموعه عوامل مؤثر برعملکرد وکارکردهای مجالس قانونگذاری است و انگیزه انتخاب آن است که این حقیر با توجه به اینکه کارمند مجلس شورایاسلامی میباشم و علاقه زیادی به این موضوع داشته تا نقاط ضعف مجلس شورای اسلامی را بررسی و پیشنهادهای لازم را جهت برطرف نمودن این نقاط ضعف به هیأت رئیسه محترم ارائه و گزارش نمایم.
هدف کلیازموضوع تحقیق، اصلاح نظام قانونگذاری در ایران میباشد که عبارت است از دستیابی به الگو و شاخصهای مطلوب و کارآمد قانونگذاری و بهرهبرداری از آنها برای بهبود وضعیت فعلی قانونگذاری که طبعاً مطالعات مقایسهای و بهرهگیری از تجارب حقوقی سایر کشورهای پیشرفته میتواند سهم به سزایی در تأمین چنین هدفی داشته باشد.
3- سوالات یا فرضیه های تحقیق (بیان روابط بین متغیرهای مورد مطالعه)
سوال1- کشورهای انگلستان، ایالات متحده امریکا وفرانسه دارای چگونه ساختار و فرایند قانونگذاری هستند؟
فرضیه اول:
روند تقنین در آنها غالباً سه شوری وكمیسیون محور میباشد، مانند كنگره آمریكا و انگلستان كه رسیدگی به طرحها ولوایح تقنینی سه شوری است. كنگره آمریكا صاحب یكی از نهادینهترین كمیسیونها و كمیتههای تخصصی پارلمانی است و این مرحله از مهمترین مراحل رسیدگی به پیشنهادهای تقنینی محسوب میشود. برخی از كشورها، دارای رابطهای نزدیك میان مجلس و نهادهای تحقیقاتی و دخالت نهادهای مدنی و گروههای ذینفع و افراد متخصص و احزاب سیاسی در فرایند قانونگذاری بویژه در مرحله پیشاقانونگذاری(پیش نویس) میباشند برای نمونه در پارلمان فرانسه نهادهایی مانند دفتر پارلمانی ارزیابی قوانین وجود دارد كه پارلمان فرانسه را در مراحل قانونگذاری یاری میدهد.
سوال2- آیا تجربه سایر کشورهای جهان در روند تقنین میتواند راهگشای مشكلات قانونگذاری در ایران باشد؟
فرضیه دوم:
هدف كلی اصلاح نظام قانونگذاری در ایران، عبارت است از: دستیابی به الگوها و شاخصهای مطلوب قانونگذاری و بهرهبرداری ازآنها برای بهبود وضعیت فعلی قانونگذاری كه طبعاً مطالعات مقایسهای و بهرهگیری از تجارب حقوقی سایر كشورهای پیشرفته، میتواند سهم به سزایی در تأمین چنین هدفی داشته باشد.
سئوال3- یک نظام قانونگذاری مطلوب، موفق و کارآمد از نظر کارکردی، ساختاری و تشکیلاتی و حل وفصل معضلات اجتماعی دارای چه ویژگیهایی است؟
فرضیه سوم:
برای اینكهیك قاعده در درجه اول به قانون تبدیل شود باید از یك شرایط حداقلی برخوردار گردد، یعنی دست كم باید برخی از ویژگیها را دارا باشد والا قانون خوانده نمیشوند و به تعبیر دقیقتر اگر قاعدهای ویژگیهای ذاتی را دارا نباشد از موقعیت یك قانون برخودار نخواهد شد لذا به ویژگیهای ذاتی خصوصیات حداقلی و كاركردگرا نیز گفته میشود وهمچنین برای تمایز و تشخیصیك قانون ایدهال و مطلوب از سایر قوانین و مطلوبیت قانونگذاری، قانون باید دارای ویژگیهای عرضی نیز باشد.
سؤال(فرعی) 4- قانون چیست و نظام تقنینی خوب چه ویژگیهایی دارد؟
قانون و امر تقنین اصولاً مفاهیمی مدرناند. مفهوم قانون به مثابه حكمی كه ضمانت اجرای خویش را از دولت و نظام پارلمانتاریستی اخذ كرده و ناظر به زندگی اجتماعی است و ریشه در اراده عمومی و خواست حداكثری دارد. قانون تجلی نهایی و همراه با الزام و نسبت كلی انسان متجدد است با عالم و وجود. برای این كه نظام قانونگذاری از یك حیات ارگانیك و پویا برخودار باشد باید وظایف و كاركردهای معینی را انجام دهد و بر اساس اصول و اهداف قانونگذاری نماید.
4- چهارچوب نظری تحقیق
بررسی ساختارهای درونی، کارکردهای نظامهای قانونگذاری و روند تقنین، استفاده از تجارب کارآمد و موفقیتآمیز نظامهای فوقالذکر در امر قانونگذاری با مطالعه تطبیقی کاستیها و موانع کارآمدی نظام قانونگذاری را شناسایی و ارائه طریق میشود.
5- مدل تحقیق
مقایسهای و تطبیقی نظامهای قانونگذاری.
6- روش تحقیق
مطالعه تطبیقی از نوع توصیفی- تحلیلی و جمع آوری اطّلاعات و دادهها از منابع موجود و کتابخانهای و سایتهای اینترنتی مجالس قانونگذاری.
رساله مذکور در پنج فصل تدوین گردیده كه فصل اول شامل شناخت قانون و قانونگذاریمیباشد، در فصل دوم بررسی مراحل تصویب قانون در نظام تك مجلسی ایران (روند تقنین در نظام قانونگذاری ایران) مورد بررسی قرار گرفته است، فصول سوم، چهارم و پنجم نیز به روند تقنین در نظامهای دو مجلسی انگلستان، ایالات متحده امریکا وفرانسه اختصاص یافته است و درپایان نیز از مطالب عنوان شده نتیجهگیری به عمل آمده است و پیشنهاداتی برای بهبود و اصلاح نظام قانونگذاری در ایران ارائه شده است.
فصل اول: شناخت قانون و قانونگذاری
«قانونگذاری»در كنار«نظارت»یكی از كار ویژههای اصلی مجلس شورای اسلامی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
اعمال صلاحیت قانونگذاری از سوی این نهاد همانند نهادهای قانونگذار در سایر جوامع بشری، مستلزم رعایت تشریفات خاصی است و تنها با رعایت این تشریفات شكلی از سوی نهاد ذیصلاح قانونی است كه میتوان اقدام به وضع مقررههای الزامآوری تحت عنوان «قانون» كرد.
این تشریفات در نظام حقوق داخلی در آئیننامه داخلی مجلس شورای اسلامی و همچنین برخی از اصول قانون اساسی تعیین شدهاند و جزئیات روند قانونگذاری را از مراحل ابتدائی: ارائه پیشنهاد قانونگذاری تا مراحل اعلام وصول و بررسی در كمیسیونهای تخصصی و صحن علنی و در نهایت نظارت نهاد ناظر به منظور نگهبانی از قانون اساسی و موازین شرعی و ارسال قانون برای اجراء مشخص كرده است.
مبحث اول – مفهوم قانون
تقنین واژهای است كه به معنای «قانون گذاردن» «قانون گذراندن»به كار میرود. منظور از روند(فرایند) قانونگذاری مراحلی است كه مطابق قوانینومقررات مربوطه مانند آئیننامه داخلی مجلس شورای اسلامی یك طرح یا یك لایحه باید طی كند تا پس از انجام آن مراحل و تشریفات متعدد تبدیل به قانون شده و به آن عنوان شناخته و اجراء شود و منظور از آئین نامه داخلی مجالس قانونگذاری به مجموعه مقررات و ترتیبات قانون گفته میشود كه به تصویب مجلس قانونگذاری آن كشور میرسد و مطابق مفاد آن، شیوه اداره مجلس، تشكیلات و اركان داخلی مجلس و فرایند تصویب طرحها و لوایح و وظایف و كاردكردهای هریك از اركان داخلی مجلس معین شده است.
نظام قانونگذاری به مجموعهای از ارگانها، نهادها، تشكیلات، مقامات و فرایندهایی گفته میشود كه در تدوین و تنظیم قوانین و مقررات رسمی كشور به نحوی از انحاء دخالت داشته و قانون اساسی كشور آن را به رسمیت شناخته باشد. پارلمان نیز به قوهمقننه یك نظام سیاسی اطلاق میشود كه وظیفه قانونگذاری و تصویب قوانین را در كشور برعهده دارد. پارلمان در نظامهای قانونگذاری دو مجلسی مانند انگلستان، آمریكا و فرانسه شامل هر دو مجلس میشود.
گفتار اول – معنای لغوی
واژه قانوندر اصل و ریشه، در میان پژوهشگران و اندیشمندان معاصر اختلاف نظرهای بسیاری به وجود آورده است. عدهای واژه قانون را یونانی، عده دیگر رومی و دستهای آن را فارسی قلمداد كردهاند. البته این برداشتها در كنار برداشت دیگر كه این واژه را سریانی و یا عربی دانستهاند . طیف گستردهای شكل میدهند. درلغتنامهفارسی، اصل، شكل، قاعده، طبقه، ترتیب، نظم، دستور، منوال، طرز، كانون، روش، آیین، آدابوشریعتاز جمله معانی متعددی است كه برمدلول لغوی«قانون» اقامه گردیده است.برخی نیز آن را در معنای رسم دستور، مقیاس، سؤال، و. . . به كار بردهاند. در لغتنامه دهخدا آمده :«گویند این لغت معرب كانون است و عربی نیست، لكن در عربی مستعمل است.
در كتاب ترمینولوژی حقوق آمده:«گفته شده اصل آنcanon است كه عبارت است از مقررات موضوعه توسط مقامات كلیسا و كلمه مزبور كلمه لاتین مذكور است. به هر حال شك نیست كه این كلمه در اصل عربی نیست». در بیانی دیگر آمده «ریشه كلمه قانون، یونانی است كه از راه زبان سریانی وارد زبان عربی شده است ودر اصل به معنی خط كش به كار رفته و بعد به معنی قاعده برگشته و امروزه در زبان اروپایی به معنی شریعت كلیسایی استعمال میگردد». از این رو در فرهنگ لغات و اصطلاحات سیاسی، واژه Law را قانون، حقوق، آیین یا قاعده كلی و شریعت ترجمه كردهاند.
برخی از پژوهشگران و اندیشمندان معاصر عرب باور دارند كه كلمه قانون از نظر ماده و شكل، عربی است و ماده این كلمه را «قنن، قن»گرفتهاند كه به معنای دنبال كردن اخبار، جستجو و خیرهشدن است و از صیغه فاعول میباشد. از سویی هیچ یك از علمای علم لغت در میان اعراب به اینكه كلمه قانون مشتق از كلمه«قنن، قن» باشد، اشارهای نكردهاند. در زیر به دو تعریف از معنای لغوی قانون اشاره میشود كه نسبت به تعاریف دیگر دارای جامعیت بیشتری است تا در پی آن، تعریفی جامع و مانع ارائه شود. معنای لغوی قانون شامل «اصل»، «قاعده»، «ناموس» و «دستورات» است. براساس آنچه گفته شد واژه قانون در دو معنا به كار گرفته میشود:
الف) اعتباری، وضعی و قرار دادی :كه مفاد آن صراحتاً یا الزاماً دلالت بر امر یا نهی دارد.
ب)حقیقی و تكوینی :حكایت از یك ارتباط نفسالامری دارد كه با اعتبار، وضع و قرارداد سر و كاری ندارد.
همانطور كه گفته شد در معنای دوم كه اشاره بر قوانین تكوینی حاكم بر طبیعت دارد، كمتر در مباحث اجتماعی مورد توجه واقع میشود. در مقابل معنای وضعی و اعتباری قانون بیشتر موضوع و محور مباحث عمومی و اجتماعی میباشد. تعریف دقیقتر از قانون وضعی عبارت است از «قاعدهای حقوقی است كه توسط مقام صاحب صلاحیت برای تنظیم رفتار مردم در جامعه تنظیم شده و نقضآن، مستوجب اعمال ضمانتهای اجرایی توسط دولت میباشد».
***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزدیا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***
متن کامل را می توانید دانلود نمائید
چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)
ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه
با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند
موجود است
